Staj ve Çıraklık Mağdurlarında Son Durum! Emeklilik Başlangıcı Sayılacak mı? Meclis'teki Teklif ve Yargıtay'ın Emsal Kararı
Staj ve çıraklık sürelerinin emeklilik başlangıcı sayılması için TBMM'ye sunulan teklif komisyonda bekliyor. Yargıtay'ın fiilen üretime katılan çırakla ilgili bozma kararı ise yeni bir kapı araladı. İşte bilinmesi gerekenler.
Emeklilik tarihini öne çekmeyi bekleyen milyonlarca kişinin gözü, staj ve çıraklık sigortasıyla ilgili düzenlemede. Özellikle 1999 öncesinde okul yıllarında staj yapan ya da çırak olarak çalışmaya başlayanlar, bu dönemin sigorta başlangıcı sayılması hâlinde EYT kapsamına girebileceklerini ya da emeklilik yaşlarının öne çekilebileceğini umuyor. Peki son durum ne?
Eylül 2026 itibarıyla, staj veya çıraklık başlangıcını genel olarak emeklilik başlangıcı kabul eden ve Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiş bir düzenleme bulunmuyor. TBMM'ye bu yönde sunulmuş kanun teklifleri olsa da henüz yasalaşmış değil.
Staj ve çıraklık neden emeklilikte sayılmıyor?
Sorunun kaynağı, staj ve çıraklık dönemlerinde hangi primlerin ödendiğiyle ilgili. Stajyer ve çıraklar için yalnızca kısa vadeli sigorta kolları olan iş kazası ve meslek hastalığı ile genel sağlık sigortası primleri yatırılıyor. Emeklilik için belirleyici olan malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası, yani uzun vadeli sigorta primleri ise ödenmiyor.
Mevcut uygulamada sigorta başlangıcı, ilk uzun vadeli primin yatırıldığı tarih olarak kabul ediliyor. Bu nedenle 1999 öncesinde staj yapmış ama ilk uzun vadeli primi 1999 sonrasında yatırılmış biri, EYT düzenlemesinden yararlanamıyor. Kanun, staj süreleri için sonradan borçlanma yapılmasına da genel olarak izin vermiyor.
Meclis'teki teklif ne öngörüyor?
TBMM'ye sunulan tekliflerde, kısa vadeli sigorta başlangıcının uzun vadeli sigorta başlangıcı olarak kabul edilmesi ve çıraklık, staj ve eğitim sürelerinin borçlanılabilecek süreler arasına eklenmesi amaçlanıyor. Bu düzenleme hayata geçerse, 1999 öncesi staj ya da çıraklık girişi olanların sigorta başlangıç tarihi geriye çekilebilecek. Ancak teklifin Meclis sistemindeki son durumu "Komisyonda" olarak görünüyor ve Genel Kurul'a gelmiş değil.
Yargıtay'dan emsal niteliğinde bozma kararı
Mağdurların umudunu artıran bir gelişme ise yargıdan geldi. Yargıtay, 16 yaşında çırak olarak işe başlayan ve çıraklık döneminde eğitim almadığını, doğrudan üretime katıldığını ileri süren bir vatandaşın açtığı hizmet tespiti davasında yerel mahkemenin eksik inceleme yaptığını belirterek kararı bozdu. Yüksek mahkeme, bu dönemin ayrıntılı biçimde incelenmesi gerektiğine hükmetti.
Bu karar, çıraklık adı altında fiilen bir işçi gibi çalıştırılan kişiler için teorik olarak bir kapı aralıyor. Böyle bir durumda o dönemin çıraklık değil, normal çalışma olarak değerlendirilmesi gündeme gelebiliyor. Ancak bu tür bir iddianın mahkemede ispatlanması oldukça zor. Basit tanık beyanları ya da standart çıraklık sözleşmeleri genellikle yeterli görülmüyor; çok daha somut ve ayrıntılı deliller aranıyor. Bu yüzden karar, tüm mağdurları kapsayan genel bir çözüm anlamına gelmiyor.
Mevcut istisnalar: Kimler şimdiden avantajlı?
Genel bir düzenleme olmasa da mevcut mevzuatta bazı dar kapsamlı istisnalar bulunuyor:
- Doğum yapan kadınlar: Staj başlangıcı ile ilk uzun vadeli sigorta tescili arasında doğum yapan kadınlar, doğum borçlanması yaparak emeklilik tarihlerini öne çekebiliyor.
- Avukatlar: Avukatlık staj süreleri, staj döneminde başka bir sigortalı işte çalışılmamış olması şartıyla borçlanılabiliyor.
- Doktorlar: Sigortalı olmadan geçirilen doktora ve tıpta uzmanlık süreleri borçlanma kapsamında yer alıyor.
Düzenleme çıkarsa kimler etkilenir?
Olası bir düzenlemeden en çok, meslek lisesi ya da çıraklık eğitimi sırasında 1999 öncesinde sigortalı gösterilen ancak düzenli çalışmaya 1999 sonrasında başlayanlar etkilenecek. Bu kişilerin sigorta başlangıç tarihi geriye çekilirse, EYT kapsamına girmeleri ya da tabi oldukları yaş şartının değişmesi söz konusu olabilecek. Ancak düzenlemenin kapsamı, tarih sınırları ve borçlanma şartları ancak yasa metni kesinleştiğinde netlik kazanacak.
Staj mağdurları şimdi ne yapmalı?
Düzenleme beklenirken staj ya da çıraklık girişi olanların, e-Devlet üzerinden SGK hizmet dökümlerini kontrol etmesi ve staj dönemine ait kayıtlarını, okul belgelerini ve işyeri bilgilerini saklaması önem taşıyor. Olası bir yasal düzenlemede bu belgeler başvuru sürecinde gerekli olabilecek. Fiilen üretimde çalıştığını düşünenler ise hizmet tespiti davası açmadan önce bir iş hukuku avukatından destek alarak elindeki delillerin yeterliliğini değerlendirebilir.
