Emeklinin Bayram İkramiyesi Eridi! 2018'de Asgari Ücretin Yüzde 62'siydi, Bugün Yüzde 14: Oran Korunsaydı 17.500 TL Olacaktı
2018'de 1.000 TL olarak başlayan emekli bayram ikramiyesi bugün 4.000 TL. Ancak asgari ücret karşısındaki değeri dramatik biçimde düştü. Oran korunsaydı ikramiye bugün yaklaşık 17 bin 500 TL olacaktı. İşte hesap.
Milyonlarca emeklinin yılda iki kez hesabına yatan bayram ikramiyesi, 2027 Ramazan Bayramı yaklaşırken yeniden tartışma konusu oldu. 2026'da hem Ramazan hem de Kurban Bayramı'nda 4.000 TL olarak ödenen ikramiye, rakam olarak ilk yıla göre dört katına çıkmış görünüyor. Ancak asgari ücretle karşılaştırıldığında tablo bambaşka bir gerçeği ortaya koyuyor: İkramiyenin gerçek değeri ciddi biçimde eridi.
İkramiye nasıl başladı?
Emeklilere bayram ikramiyesi ödenmesi, 18 Mayıs 2018 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 7143 sayılı Kanun ile başladı. Bu düzenlemeyle 5510 sayılı Kanun'a eklenen maddeye göre, gelir ve aylık alanlara Ramazan ve Kurban Bayramı'nda 1.000'er TL ikramiye ödenmesi hükme bağlandı. Böylece emekliler yılda toplam 2.000 TL bayram ikramiyesi almaya başladı.
O dönemde net asgari ücret 1.603 TL idi. Yani 1.000 TL'lik bayram ikramiyesi, asgari ücretin yaklaşık yüzde 62'si düzeyindeydi. Bir emeklinin bayramda aldığı ikramiye, bir asgari ücretlinin aylık kazancının neredeyse üçte ikisine karşılık geliyordu.
Yıllar içinde ikramiye tutarları
İkramiye uzun süre 1.000 TL'de sabit kaldı, ardından kademeli artışlar yapıldı:
- 2018: 1.000 TL
- Sonraki dönemde: 1.100 TL
- 2023: 2.000 TL
- 2024: 3.000 TL
- 2025: 4.000 TL
- 2026: 4.000 TL (artış yapılmadı)
Asgari ücrete göre oran yüzde 14'e düştü
2026 yılında net asgari ücret 28.075,50 TL olarak uygulanıyor. Bugünkü 4.000 TL'lik bayram ikramiyesi, bu tutarın yalnızca yaklaşık yüzde 14'ü düzeyinde. 2018'deki yüzde 62'lik oranla kıyaslandığında, ikramiyenin asgari ücret karşısındaki değeri dörtte birin altına geriledi.
Basit bir hesapla, ikramiye 2018'deki asgari ücret oranını koruyabilseydi bugün yaklaşık 17.514 TL olması gerekecekti. Yani her bayramda emeklinin eline geçen tutar, bu hesaba göre olması gerekenin yaklaşık dörtte biri kadar. İki bayram üzerinden bakıldığında, oran korunsaydı alınacak yaklaşık 35 bin TL'ye karşılık emekliler yılda 8 bin TL ikramiye alıyor.
Rakamlar neden yanıltıcı?
İkramiyenin 1.000 TL'den 4.000 TL'ye çıkması ilk bakışta dört katlık bir artış gibi görünüyor. Ancak aynı dönemde net asgari ücret 1.603 TL'den 28.075,50 TL'ye yükseldi; yani yaklaşık 17,5 kat arttı. İkramiyedeki artış, ücretlerdeki ve fiyatlardaki artışın çok gerisinde kaldığı için emeklinin bayramda eline geçen paranın alım gücü önemli ölçüde azaldı.
Sendikalar yıllardır uyarıyor
İkramiyedeki erime ilk kez dile getirilmiyor. DİSK Araştırma Merkezi (DİSK-AR), daha 2021 yılında yayımladığı raporda, üç yıl boyunca 1.000 TL'de sabit kalan ikramiyenin hem asgari ücret hem de enflasyon karşısında eridiğini hesaplamıştı. Rapora göre ikramiye asgari ücrete paralel artırılsaydı 2021'de 1.763 TL, genel enflasyona göre artırılsaydı 1.556 TL, gıda enflasyonuna göre artırılsaydı ise 1.677 TL olması gerekiyordu. O dönem yapılan hesaplar, bugünkü tabloda farkın daha da açıldığını gösteriyor.
Kimler bayram ikramiyesi alıyor?
Mevcut düzenlemede bayram ikramiyesi SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı'ndan emeklilik, yaşlılık, malullük, vazife malullüğü ve ölüm aylığı alanlara ödeniyor. Sürekli iş göremezlik geliri ve ölüm geliri alanlar da kapsama giriyor. Tam aylık alanlar ikramiyenin tamamını alırken, dul ve yetim aylığı alanlara ikramiye, aylıktaki hisse oranları ölçüsünde ödeniyor. Birden fazla aylık alan kişilere ise yalnızca bir ikramiye veriliyor. Hak sahipleri, ikramiyenin yatıp yatmadığını e-Devlet'teki "Emekliler İçin Bayram İkramiyesi ve Seyyanen Ödeme Sorgulama" ekranından kontrol edebiliyor.
2027'de ne olacak?
Diyanet takvimine göre 2027 Ramazan Bayramı 9 Mart 2027 Salı günü başlıyor. İkramiyede bir değişiklik yapılıp yapılmayacağı henüz belli değil. Ankara kulislerinde ikramiyenin Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Programı (GETAD) çatısı altında gelire göre verilmesi seçeneğinin konuşulduğu, ancak böyle bir düzenlemenin Anayasa'daki eşitlik ilkesiyle çatışabileceği yönünde değerlendirmeler de bulunuyor. Resmi bir karar açıklanmadıkça ikramiyenin mevcut 4.000 TL seviyesinden ödenmesi bekleniyor.
